Als je zoekt op 'psychosomatische fysiotherapie' kom je vaak ook somatische therapie tegen. De termen lijken op elkaar, beide werken met het lichaam, en beide noemen woorden als 'spanning', 'ontspanning' en 'zenuwstelsel'. Toch zijn het twee verschillende vakgebieden, met een eigen opleiding, een eigen werkwijze en een eigen plek in de zorg. Dit artikel geeft een eerlijke vergelijking, zodat je als cliënt weet wat je kiest en als verwijzer weet waar je naar doorverwijst.
Wat psychosomatische fysiotherapie is
Een psychosomatisch fysiotherapeut is een fysiotherapeut met een aanvullende opleiding in de wisselwerking tussen lichaam en geest. De insteek blijft fysiotherapeutisch: lichamelijke klachten staan centraal, en de behandeling werkt aan ademhaling, spierspanning, houding en bewegen. Het verschil met reguliere fysiotherapie is dat de oorzaak vaak in spanning, stress of een overbelast zenuwstelsel wordt gezocht, in plaats van in een puur mechanisch probleem. Een psychosomatisch fysiotherapeut staat in het BIG-register, valt onder de aanvullende verzekering en werkt vaak in een eerstelijnspraktijk.
Wat somatische therapie is
Somatische therapie is een verzamelnaam voor lichaamsgerichte psychotherapeutische methoden, zoals Somatic Experiencing, NARM, polyvagaal-werk, lichaamsgerichte traumatherapie en sensorimotor psychotherapy. De insteek is psychotherapeutisch: het lichaam is de ingang, maar het werk gaat over patronen in het zenuwstelsel, hechting, ontwikkelingstrauma en oude beschermingsreacties. De therapeut werkt traag, in kleine stapjes, en raakt vaak niet of nauwelijks aan. Somatische therapie is meestal geen verzekerde zorg, en de therapeut werkt vanuit een eigen praktijk, niet binnen een fysiotherapie-setting.
De belangrijkste verschillen op een rij
- Vertrekpunt: psychosomatische fysiotherapie start bij een lichamelijke klacht, somatische therapie start bij een patroon in het zenuwstelsel of een oud trauma
- Opleiding: fysiotherapie plus specialisatie (BIG-geregistreerd) tegenover psychotherapeutische lichaamsgerichte opleidingen (vaak niet BIG)
- Werkwijze: actief bewegen, ademhalingsoefeningen en aanraking tegenover trage, kleine bewegingen, sensaties volgen en vaak zonder aanraking
- Setting: meestal een fysiotherapiepraktijk tegenover een eigen praktijkruimte
- Vergoeding: aanvullende verzekering tegenover meestal zelf betalen
- Duur: relatief korte trajecten van enkele tot tien sessies tegenover langere trajecten van maanden tot een jaar
Psychosomatische fysiotherapie helpt je lijf weer mee te bewegen. Somatische therapie helpt je zenuwstelsel weer veilig te voelen.
Wanneer psychosomatische fysiotherapie passend is
- Chronische pijn, hoofdpijn of spierspanning waar een stress-component in lijkt te zitten
- Hyperventilatie of een ademhaling die niet wil zakken
- Een burn-out met sterke lichamelijke uitval die je weer in beweging wil krijgen
- Onbegrepen lichamelijke klachten waar het medische spoor weinig oplevert
- Je wil graag verzekerde, eerstelijns zorg met een duidelijk afgebakend traject
Wanneer somatische therapie passend is
- Een gevoel van voortdurend 'aan' staan of juist 'niets voelen' zonder duidelijke oorzaak
- Vroege hechtingswonden, ontwikkelingstrauma of pre-verbale ervaringen
- Klachten die blijven terugkeren na praten of na fysiek werk
- De wens om in je eigen tempo te werken, zonder vast protocol
- Je voelt dat je verhaal niet alleen in je hoofd, maar ook in je lichaam zit
Overlap: waar de twee elkaar raken
Beide vakgebieden zien dat lichaam en zenuwstelsel meer bevatten dan een verzameling spieren en gewrichten. Beide werken vaak met ademhaling, lichaamsbewustzijn en het reguleren van spanning. In de praktijk zien veel mensen eerst een psychosomatisch fysiotherapeut voor acute klachten, en kiezen daarna voor somatische therapie als blijkt dat er een diepere laag onder de klacht ligt. Andersom verwijzen somatische therapeuten geregeld door als een cliënt baat heeft bij gerichte fysiotherapeutische ondersteuning.
Hoe weet ik wat ik zoek
Een bruikbare vuistregel: als je primair een lichamelijke klacht ervaart en wil dat een zorgverlener daar concreet mee aan de slag gaat binnen verzekerde zorg, is psychosomatische fysiotherapie vaak een logische eerste stap. Als je merkt dat fysiek werk wel even helpt maar de patronen blijven terugkomen, of als je weet dat er trauma of vroege ervaringen meespelen, dan past somatische therapie meestal beter. Twijfel je? Een kennismaking met beide soorten therapeuten kan helpen voelen wat past.
Voor verwijzers: huisartsen, coaches en collega's
Voor verwijzers is het verschil belangrijk omdat het bepaalt welk soort hulp een cliënt krijgt. Verwijs naar een psychosomatisch fysiotherapeut wanneer een cliënt baat heeft bij een afgebakend, lichamelijk traject binnen het verzekerde domein. Verwijs naar een somatische therapeut wanneer een cliënt aangeeft dat eerder fysiotherapeutisch of cognitief werk niet bracht wat hij hoopte, of wanneer er aanwijzingen zijn van complex of vroegkinderlijk trauma. Beide kunnen elkaar aanvullen en hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Samengevat
- Psychosomatische fysiotherapie is fysiotherapie met aandacht voor stress en spanning, binnen het BIG-domein
- Somatische therapie is lichaamsgerichte psychotherapie gericht op zenuwstelsel en trauma, meestal buiten het BIG-domein
- Bij acute lichamelijke klachten met stress-component past vaak eerst psychosomatische fysiotherapie
- Bij terugkerende patronen, hechting of ontwikkelingstrauma past vaak somatische therapie
- De twee sluiten elkaar niet uit; ze werken vaak goed naast of na elkaar
Wil je beter begrijpen wat somatische therapie precies inhoudt? Lees ook 'Wat is somatische therapie' of bekijk het verschil met reguliere psychotherapie.